هانتاویروس چیست؟ آشنایی با علائم، راههای انتقال و پیشگیری
در روزهای اخیر خبر ابتلای چند نفر به ویروس هانتا در یک کشتی مسافرتی توجه بسیاری را جلب کرده است. هانتاویروس یکی از ویروسهایی است که میتواند بیماریهای جدی ایجاد کند، اما آگاهی درباره نحوه انتقال و راههای پیشگیری از آن میتواند خطر ابتلا را تا حد زیادی کاهش دهد. در این مطلب به زبان ساده با این ویروس، علائم آن و روشهای پیشگیری آشنا میشویم.
هانتاویروس چیست؟
هانتاویروسها گروهی از ویروسها هستند که ماده ژنتیکی آنها از نوع RNA است و بیشتر در جوندگان مانند موشها زندگی میکنند. انسانها معمولاً به طور اتفاقی و در اثر تماس با این حیوانات یا ترشحات آنها به این ویروس مبتلا میشوند.
دانشمندان این ویروسها را به طور کلی به دو گروه تقسیم میکنند:
- هانتاویروسهای دنیای قدیم (در آسیا، اروپا و آفریقا)
- هانتاویروسهای دنیای جدید (در قاره آمریکا)
این دو گروه میتوانند بیماریهای متفاوتی در انسان ایجاد کنند.
بیماریهایی که هانتاویروس ایجاد میکند
هانتاویروس بسته به نوع آن میتواند دو نوع بیماری اصلی ایجاد کند:
1. سندرم تب خونریزیدهنده با درگیری کلیه (HFRS)
این نوع بیماری بیشتر در آسیا، اروپا و آفریقا دیده میشود. در این حالت علاوه بر تب و علائم عمومی، کلیهها درگیر میشوند و در موارد شدید ممکن است خونریزی نیز رخ دهد. میزان مرگومیر این نوع بیماری معمولاً بین ۱ تا ۱۵ درصد گزارش شده است.
2. سندرم ریوی هانتاویروسی (HPS)
این نوع بیشتر در قاره آمریکا دیده میشود و میتواند ریهها را درگیر کند. در مراحل شدید، بیمار دچار مشکلات جدی تنفسی میشود و شدت بیماری بیشتر است. میزان مرگومیر در این نوع میتواند ۳۰ تا ۶۰ درصد باشد.
هانتاویروس چگونه منتقل میشود؟
مهمترین راه انتقال این ویروس تماس با جوندگان یا ترشحات آنها است. این ترشحات شامل موارد زیر است:
- ادرار جوندگان
- مدفوع آنها
- بزاق حیوان
اگر این مواد خشک شوند و ذرات آنها در هوا پخش شود، استنشاق آنها میتواند باعث انتقال ویروس به انسان شود.
همچنین در برخی موارد گزارش شده که:
- مصرف گوشت حیوان آلوده میتواند باعث انتقال شود.
- یک نوع خاص از ویروس به نام آندس (Andes) در شرایط نادر میتواند از انسان به انسان منتقل شود؛ آن هم معمولاً در تماس نزدیک و طولانی، مانند تماس با ترشحات بدن یا قطرات تنفسی ناشی از سرفه و عطسه.
علائم ابتلا به هانتاویروس
علائم اولیه این بیماری معمولاً شبیه سرماخوردگی یا آنفلوآنزا است و ممکن است در ابتدا جدی به نظر نرسد. مهمترین علائم اولیه عبارتند از:
- تب
- سردرد
- بدندرد
- حالت تهوع
- استفراغ
- اسهال
اگر بیماری پیشرفت کند، ممکن است علائم شدیدتری ایجاد شود، مانند:
- تنگی نفس
- خستگی شدید
- التهاب ریه و مشکلات تنفسی شدید
دوره نهفتگی بیماری چقدر است؟
دوره نهفتگی یعنی فاصله زمانی بین ورود ویروس به بدن تا ظاهر شدن علائم. در مورد هانتاویروس این دوره معمولاً بین ۴ تا ۴۲ روز است.
آیا درمان یا واکسن دارد؟
در حال حاضر درمان اختصاصی یا داروی خاصی برای هانتاویروس وجود ندارد. درمانها بیشتر حمایتی هستند؛ یعنی پزشکان تلاش میکنند علائم بیمار را کنترل کرده و از عوارض شدید جلوگیری کنند.
در موارد شدید ممکن است بیمار نیاز به مراقبت در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) و حمایتهای تنفسی داشته باشد.
همچنین واکسن عمومی و در دسترس برای این ویروس هنوز وجود ندارد و تحقیقات در این زمینه همچنان ادامه دارد.
چگونه از ابتلا به هانتاویروس پیشگیری کنیم؟
رعایت چند نکته ساده میتواند خطر ابتلا به این ویروس را کاهش دهد:
- شستوشوی مرتب دستها
- خودداری از تماس با جوندگان و فضولات آنها
- تمیز نگه داشتن محیط زندگی و جلوگیری از ورود موشها به خانه
- استفاده نکردن مشترک از وسایل شخصی مانند لیوان، قاشق، چنگال، قلیان یا سیگار
- حفظ فاصله از افراد بیمار یا مشکوک به بیماری
آیا هانتاویروس میتواند همهگیر شود؟
به گفته متخصصان، در حال حاضر احتمال یک همهگیری گسترده جهانی پایین ارزیابی میشود. با این حال تجربه بیماریهایی مانند کووید‑۱۹ نشان داده است که بیتوجهی به ویروسها در مراحل اولیه میتواند باعث تأخیر در اقدامات پیشگیرانه شود.
به همین دلیل، پایش ویروسهایی که در حیوانات وحشی وجود دارند و میتوانند به انسان منتقل شوند، یکی از مهمترین راههای پیشگیری از بحرانهای بهداشتی در آینده محسوب میشود.
جمعبندی
هانتاویروس یک ویروس نادر اما بالقوه خطرناک است که عمدتاً از طریق جوندگان به انسان منتقل میشود. علائم اولیه آن شبیه سرماخوردگی است، اما در برخی موارد میتواند به مشکلات شدید تنفسی یا کلیوی منجر شود. در حال حاضر درمان اختصاصی یا واکسن عمومی برای آن وجود ندارد، بنابراین آگاهی و رعایت نکات بهداشتی بهترین راه پیشگیری از ابتلا به این ویروس است.